Er is zand nodig

Tijdens de verkenningsfase bekeken we reeds verschillende mogelijke methodes om de kust te beveiligen tegen de stijgende zeespiegel op lange termijn (na 2050). Voor een aantal van de mogelijke maatregelen blijken grote hoeveelheden zand nodig te zijn.

De hoeveelheid zand verschilt afhankelijk van de beschermingsmethode. Op basis van kennis en ervaring met baggerwerken is echter gebleken dat het vele jaren tot misschien zelfs decennia kan duren om dergelijke hoeveelheden zand aan te voeren vanuit de gekende exploitatiezones tot de zone van de toekomstige kustbescherming.

Bovendien zijn de zandvoorraden eindig, zeker de voorraden vóór de Vlaamse kust. Ook weten we nog niet exact welke versterkende effecten het opgraven van zand heeft op de zeestroming richting de kust.

Die inzichten moeten we vertalen naar een strategie voor de uitvoering van de toekomstige kustbescherming. Op korte termijn kunnen er al maatregelen worden opgestart. Indien nodig al vanaf 2020, maar ook op middellange termijn (2020-2050).

 

Zand-en grindwinningszones in de Noordzee

Het zand dat gebruikt wordt voor kustverdedigingswerken wordt grotendeels gehaald in de zand- en grindwinningszones in de Belgische Noordzee. Het gaat om 4 zones (zie kaart rechts):

  • Zone 1: Thorntonbank
  • Zone 2: Kwintebank, Buitenratel en Oostdyck
  • Zone 3: Sierra Ventana sector a en sector b
  • Zone 4: Hinderbanken (Noordhinder, Oosthinder-noord, Oosthinder-zuid, Westhinder)

Niet alle zones zijn nog bruikbaar om zand te winnen. Sommige zones zijn gesloten omdat ze een andere bestemming hebben gekregen, zoals zone 1, nu een referentiegebied voor de monitoring van de impact van de zandwinning en de windmolenparken op het milieu (groene zone op de kaart). Andere zones zijn gesloten omdat de maximale ontginningsdiepte van 5 meter bereikt werd, zoals in bepaalde delen van zone 2 en 3 (rode zone op de kaart).

Naast zand uit de ontginningszones wordt bij grote kustverdedigingswerken geprobeerd om zand te hergebruiken dat op andere plaatsen in dezelfde periode vrijkomt (als dat zand geschikt is).

zand foto
Kaart van de Noordzee met zand- en grindwinningzones aangeduid
zand en grindwinningzones BMM
Er is 'zand' en 'zand'

Zand bestaat uit zeer kleine stukjes steen, zandkorrels, die in grootte variëren tussen 63 micrometer en 2 millimeter. Als de korrels kleiner dan 63 micrometer zijn, spreken we van silt; korrels groter dan 2 millimeter noemen we grind. De korrels zijn meestal afbraakmateriaal van gesteenten, maar ze kunnen ook van organische afkomst zijn (bv. schelpen of koraal).

Zand komt meestal voor als sediment. Dat wil zeggen dat het vervoerd wordt door water of wind. Zo ontstaan uit zand duinen, stranden, rivierbeddingen …

Zand is een belangrijk bouwmateriaal. Het wordt als toeslagmateriaal gebruikt in metsel-, stukadoors- en betonmortel. Afhankelijk van de plaats van de zandwinning onderscheiden we verschillende soorten zand, zoals duinzand, rivierzand en zeezand.

In de zand- en grindwinningszones van het Belgische deel van de Noordzee zijn verschillende types zand aanwezig:

  • zeer fijn zand dat gebruikt wordt als aanvulzand en zand voor de asfaltproductie
  • fijn zand voor mortel-, asfalt- en betonproductie, draineerzand en strandsuppleties
  • middelgrof zand voor betonproductie
Zand voor het complex project kustvisie

Voor het bouwen van de zeewering van de toekomst zal er veel zand nodig zijn, veel meer dan beschikbaar in de Belgische Noordzee. In de verkenningsfase van het complex project kustvisie hebben we daarom tijdens een eerste onderzoek bekeken waar zand beschikbaar is.

Mogelijke bronnen voor zand zijn:

  • het Belgisch Continentaal Plat (Noordzee)
  • het Nederlands Continentaal Plat (Noordzee)
  • Franse extractiezones in de Atlantische Oceaan en het Kanaal
  • Engelse extractiezones aan de kusten van Engeland en Wales
  • zandgroeves in het binnenland
  • sedimentoverschotten van andere projecten (Nieuwe Sluis Terneuzen en Seine-Scheldeproject).

Voor zandextractie geven we de voorkeur aan locaties die niet te ver gelegen zijn. Transport over zee is immers duurder bij grotere  afstand. We kunnen de kosten van het transport ook drukken door schepen met een grote inhoud in te zetten, maar wereldwijd zijn slechts een aantal van die schepen beschikbaar.

Beschikbare zandvolumes op het Belgisch Continentaal Plat

Informatie over de beschikbare volumes binnen de huidige extractiezones op het Belgisch Continentaal Plat zijn te vinden in de studies van de federale overheidsdienst Economie, dienst Continentaal Plat. Beknopte informatie vindt u in deze brochure:pdf bestandZand_en_grindwinning_FOD Economie.pdf (1.55 MB)

Om de beschikbaarheid van zand en grind op het Belgisch Continentaal Plat buiten de conventionele extractiezones na te gaan, kunnen we in de nabije toekomst een beroep doen op een multi-criteria beslissingsondersteunend systeem ontwikkeld in het kader van het TILES-project. Het TILES-project heeft onder andere als doel beleidsmensen inzicht te geven in de beschikbaarheid van sediment in het Belgische deel van de Noordzee voor een zo duurzaam mogelijke exploitatie.

De huidige ontginningslimiet is 5 meter, maar die ontginningsdiepte houdt geen rekening met de impact van de ontginning op de natuur en de opbouw van de ondergrond. In zones met een beperkte natuurwaarde en grote hoeveelheden kwaliteitsvol zand zou dieper ontgonnen kunnen worden. Daarom is de dienst Continentaal Plat een project gestart om op een wetenschappelijke en legale manier een nieuwe ontginningslimiet te bepalen.

Wanneer de nieuw voorgestelde ontginningslimiet aanvaard wordt, zal het toekomstige reëel ontginbare volume zand ongeveer 261 miljoen m² bedragen. Dat komt overeen met 80 jaar ontginnen aan het huidige tempo van 3 miljoen m² per jaar.

Bij die hoeveelheid kunnen we nog het zand van de andere bronnen, uit binnen- en buitenland, toevoegen, en andere bouwmaterialen dan zand.